# ブラウン運動 ## 確率微分方程式 ````{prf:definition} 確率微分方程式 :label: def-sde $x(t)$ が確率微分方程式 $$ \dd{x} = f(x(t), w(t), t) \dd{t} + g(x(t), w(t), t) \dd{w} $$ の解であることは、$x$ が $$ \lim_{\Delta t \rightarrow 0} \Delta x = f(x, w, t) \Delta t + g(x, w, t) \Delta w $$ の定める確率分布に従う確率変数であること。($\fallingdotseq$ 上の式を満たすこと) ```` ````{prf:theorem} 伊藤の公式 :label: ito-formula $x$ を確率微分方程式 $\dd{x} = f(x, w, t) \dd{t} + g(x, w, t) \dd{w}$ に従う確率過程とする。 このとき、関数 $h=h(x, t)$ の値は次の確率微分方程式 ```{math} \dd{h} = \left( \frac{\partial h}{\partial x} f + \frac{1}{2} \frac{\partial^2 h}{\partial x^2}g^2 \sigma^2 + \frac{\partial h}{\partial t} \right) \dd{t} + \frac{\partial h}{\partial x} g \dd{w} ``` に従う。 ```` 導出: テーラー展開する。 ```{math} \dd{h} & = \frac{\partial h}{\partial x} \dd{x} + \frac{\partial h}{\partial t} \dd{t} + \frac{1}{2} \frac{\partial^2 h}{\partial x^2} \dd{x^2} + \frac{\partial^2 h}{\partial x \partial t} \dd{x} \dd{t} + \frac{1}{2} \frac{\partial^2 h}{\partial t^2} \dd{t^2} + \cdots \\ & ~~ ( \dd{x} = f \dd{t} + g \dd{w} \text{~~を代入すると} ) \\ & = \frac{\partial h}{\partial x} (f \dd{t} + g \dd{w}) + \frac{\partial h}{\partial t} \dd{t} + \frac{1}{2} \frac{\partial^2 h}{\partial x^2} (f \dd{t} + g \dd{w})^2 + \frac{\partial^2 h}{\partial x \partial t} (f \dd{t} + g \dd{w}) \dd{t} + \frac{1}{2} \frac{\partial^2 h}{\partial t^2} \dd{t^2} + \cdots \\ ``` この中から$\dd{t}, \dd{w}$の1次の項だけを取りだすことを考える。(1次以降の微小量は極限をとると消えるので) ```{math} & \frac{\partial h}{\partial x} (f \dd{t} + g \dd{w}) + \frac{\partial h}{\partial t} \dd{t} ~~ \leftarrow \text{この行はそのまま残る} \\ &+ \frac{1}{2} \frac{\partial^2 h}{\partial x^2} (f \dd{t} + g \dd{w})^2 ~ (\leftarrow \frac{1}{2} \frac{\partial^2 h}{\partial x^2} ( \underbrace{f^2 \dd{t}^2}_{\text{消える}} + \underbrace{2fg \dd{t} \dd{w}}_{\dd{w}=\pm \sigma \sqrt{\dd{t}} \text{で1.5次なので消える}} + \underbrace{g^2 \dd{w}^2)}_{ \dd{w}^2 = \sigma^2 \dd{t} \text{なので残る}} ) \\ &+ \frac{\partial^2 h}{\partial x \partial t} (f \dd{t} + g \dd{w}) \dd{t} ~~ \leftarrow \text{この行は全部消える} \\ &+ \frac{1}{2} \frac{\partial^2 h}{\partial t^2} \dd{t^2} ~~ \leftarrow \text{この行は全部消える} \\ &+ \cdots ~~ \leftarrow \text{これ以降の3次は全部消える} ``` なので ```{math} \dd{h} & = \frac{\partial h}{\partial x} (f \dd{t} + g \dd{w}) + \frac{\partial h}{\partial t} \dd{t} + \frac{1}{2} \frac{\partial^2 h}{\partial x^2} g^2 \sigma^2 \dd{t} \\ & = \left( \frac{\partial h}{\partial x} f + \frac{1}{2} \frac{\partial^2 h}{\partial x^2}g^2 \sigma^2 + \frac{\partial h}{\partial t} \right) \dd{t} + \frac{\partial h}{\partial x} g \dd{w} ``` が成り立つ。 ### ブラック=ショールズ過程 $\dd{x} = ax \dd{t} + bx \dd{w} $ を満たす確率過程 ```{math} \frac{\dd{x}}{x} = ax \dd{t} + bx \dd{w} ~~~ (\text{両辺をxで割る}) ``` (左辺のほうはlogになりそうなので) $h(x) = \log x$ とおいて、伊藤の公式を使うと ```{math} \dd{h} & = \left( \frac{\partial h}{\partial x} f + \frac{1}{2} \frac{\partial^2 h}{\partial x^2}g^2 \sigma^2 + \frac{\partial h}{\partial t} \right) \dd{t} + \frac{\partial h}{\partial x} g \dd{w} \\ & = \left( \frac{1}{x} ax + \frac{1}{2} (-\frac{1}{x^2}) (bx)^2 \sigma^2 + 0 \right) \dd{t} + \frac{1}{x} bx \dd{w} \\ & = \left(a - \frac{1}{2} b^2 \sigma^2 \right) \dd{t} + b \dd{w} ``` 両辺伊藤積分すると ```{math} \int_0^t \dd{h} & = \int_0^t \left(a - \frac{1}{2} b^2 \sigma^2 \right) \dd{t} + b \dd{w} \\ \log x(t) - \log x_0 = \left(a - \frac{1}{2} b^2 \sigma^2 \right) t + b w(t) \\ x(t) = x_0 \exp\left( (a - \frac{1}{2} b^2 \sigma^2 ) t + b w(t) \right). ``` 平均は増える、中央値はノイズの分だけ減る、 ## Ref - AIcia Solid Project [【ブラックショールズ方程式への道④】伊藤の公式【確率微分方程式の基礎】](https://www.youtube.com/watch?v=mrExmReKrcM)